امروز پنجم شهریور روز داروسازی و بزرگداشت محمدبن زکریای رازی است؛ طبیب و اندیشمندی توانا که افتخار علمی کهن دیار ری بود و با اندوختههای ارزشمند علمی خود، زمینهی پیشرفت علم داروسازی را در ایران فراهم آورد و با اکتشافاتی ماندگار، نام خویش را در جهان جاودانه کرد.
به گزارش پایگاه روابط عمومی بهداشت و درمان صنعت نفت گچساران؛ دانشمندان و کیمیاگران با پیشرفت در زمینهی علم پزشکی و داروسازی همواره نقش مهمی را در شناخت و درمان بسیاری از بیماریها ایفا کرده اند؛ از گذشتههای دور تاکنون سرآمدان این علوم با تجربههای فراوان توانستهاند مسیر توسعهی دانش بشری را هموار سازند.
محمدبن زکریای رازی پزشک، فیلسوف و شیمیدان ایرانی از جمله این دانشمندان است که با اعتبار علمی و تجربی خود، از طبیبان زمانهی خویش پیشی گرفت.
وی در 244 هجری خورشیدی در شهرری دیده به جهان گشود و دورهی کودکی و جوانی را در آن دیار با فراگیری علومی چون فلسفه، ریاضیات، نجوم، شیمی و ادبیات سپری کرد.
زکریای رازی ابتدا به کار زرگری مشغول شد و پس از آن به کیمیاگری (علم شیمی) روی آورد، در 30 سالگی به دلیل بیماری چشمی از پژوهش در شیمی بازماند اما این بیماری وی را به مطالعهی دانش پزشکی علاقهمند کرد.
بنابراین او برای فراگیری علوم پزشکی و فلسفه نزد علی ابن ربان تبری رفت و پس از آن برای افزودن دانش خود در علم طب، راهی بغداد شد و از محضر علی ابن سهل پزشک مشهور آن دیار بهره برد.
وی در بغداد به شهرت فراوانی رسید و رییس بیمارستان معتضدی آن دیار شد، پس از مدتی به دلیل حسادت و کینهورزی پزشکان آن سامان ترجیح داد که بغداد را ترک کند و به ری بازگردد.
رازی در ری بیمارستانی را تاسیس کرد و ریاست آن را به عهده گرفت. این بیمارستان علاوه بر آن که مانند بیمارستانهای امروزی، محلی برای درمان بیماران بود، مرکز تجمع دانشمندان، حکما و پزشکان محسوب میشد.
رازی معتقد بود که طبیب باید با ویژگیهایی چون تزکیه نفس و روحیهای مخصوص، به امر طبابت بپردازد و هر پزشکی نمیتواند ماهر و چیره دست باشد بلکه باید با پیمودن مرحلههای بسیار عنوان طبیبی ماهر را از آن خود کند.
دستاوردهای این طبیب توانا در آزمایشهای شیمی از اهمیت بسیاری برخوردار هستند. در آثار رازی برای نخستین بار بررسی دقیق مواد، واکنشهای شیمیایی و ابزارهای آزمایشی را مییابیم که تا زمان او و سالها پس از او همچنان بینظیرند.
زکریای رازی را میتوان نخستین فردی دانست که شرحی کامل و علمی از بیماریهای سرخک و آبله در آثارش ارایه کرده است و در بیشتر رشتههای علوم طبیعی و فیزیک مهارت خاص داشت و در زمینهی کیمیاگری نیز کتابهای بسیاری را از خود برجای گذاشت که مهمترین آنها الاکسیر و التدبیر است.
این پزشک اندیشمند با پی بردن به نقش تغذیه در سلامت انسان کتاب «منافع التغذیه و مضارها» را در این باره نگاشت و مطلبهایی گوناگون در علم تغذیه از خواص حبوبات گرفته تا آبها و پرهیزهای غذایی را در آن بیان کرده است.
وی حاصل تجربههای خود را در بیش از 200 جلد کتاب نوشته است که الحاوی، طب المنصوری، من لا یحضره الطبیب، الجذر الحصیه، الاسرار، المدخل التعلیمی، الطب الروحانی، السیرة الفلسفیه، امارت الاقبال الدولة، اللذة و العلم الالهی، هو الطب الروحانی از جمله مهم ترین اثرهای او به شمار می روند.
زکریای رازی در کنار تمامی این دستاوردهای مفید، اکتشافاتی را نیز داشت که حاصل مستقیم آزمایشهای او هستند، کشف الکل، به دست آوردن اسید سولفوریک و اسید کلریدریک با استفاده از تاثیر آب آهک بر نوش دارو، تهیه ی استات مس برای شست و شوی زخمها و تهیهی مرگ موش از آن جمله اند. همچنین رازی نخستین فردی محسوب میشود که از الکل به گونهای فعال در مصارف پزشکی بهره برده است، به این پزشک و طبیعت شناس بزرگ ایرانی از آن جهت که دانش کیمیای کهن را به علم شیمینوین تبدیل ساخت، «پدر علم شیمی» لقب دادهاند. وی مکتب تازهای را نیز در علم کیمیاگری به وجود آورد که آن را میتوان مکتب «کیمیای تجربی و علمی» نامید.
او در علوم فیزیولوژی و کالبدشکافی، جانورشناسی، گیاه شناسی، کانی شناسی، زمینشناسی، هواشناسی و نورشناسی مهارت بسیار بالایی داشت و نخستین دانشمندی بود که اجسام را به سه گروه جمادی، نباتی و حیوانی تقسیم کرد.
شهرت بسیار محمدبن زکریای رازی به عنوان یکی از دانشمندان بزرگ جهان اسلام، سبب شد تا لقب «جالینوس المسلمین» را به او بدهند.
زکریای رازی در آخرین روزهای زندگی به درمان بیماران ادامه میداد اما به دلیل کار مداوم با مواد شیمیایی نابینا شد.
سرانجام این طبیب برجستهی ایرانی پس از سالها تلاش در راه اعتلای علم و دانش سرزمین خویش، در 304 هجری خورشیدی در زادگاهش شهر ری دیده از جهان فروبست و برای همیشه دنیای طب و کیمیاگری را رها کرد.
پنجم شهریور روز بزرگداشت محمدبن زکریای رازی به پاس زحمات فراوان او «روز داروسازی» نام گرفت، امروز نام ایران با توجه به پیشرفت بسیار در زمینه ی علم داروسازی و تولید داروهای مهم و اساسی در کشور و نقش مهم آن به جهت رشد و پرورش این دانش با تلاش پزشکان و متخصصانی ایرانی در جهان می درخشد.