بیست و چهارم اکتبر به منظور بزرگداشت تولد جوناس سالک، کاشف لهستانی تبار واکسن فلج اطفال و در راستای افزایش آگاهی عمومی و پیشگیری از این بیماری که همچنان یک تهدید جدی برای سلامت عمومی محسوب میشود، روز جهانی فلج اطفال نامگذاری شده است.
به گزارش روابط عمومی بهداشت و درمان صنعت نفت گچساران؛ سابقه فلج اطفال به زمان باستان بر میگردد؛ ولی نخستین تشخیص بالینی آن توسط یک پزشک انگلیسی به نام مایکل آندروود در سال ۱۷۸۹ میلادی صورت گرفت. ابتکار ریشه کنی فلج اطفال از سال ۱۹۸۸ میلادی توسط اتحاد دولت ها با سازمانهایی مانند یونیسف، سازمان جهانی بهداشت و روتاری بین المللی آغاز شد.
روز جهانی فلج اطفال به منظور افزایش آگاهی در مورد ریشه کنی فلج اطفال و تشکر از هزاران کارمند مراقبت های بهداشتی که در حذف فلج اطفال از این جهان کمک کرده اند، جشن گرفته می شود.
پولیومیلیت یا بیماری فلج اطفال یک بیماری عفونی ناشی از پولیو ویروس است که اغلب موارد به دنبال ایجاد فلج شل ناگهانی، شناخته میشود.
ویروس پولیو در دستگاه گوارش با انتشار به غدد لنفاوی ناحیهای و در تعداد کمی از بیماران به سیستم عصبی اتفاق میافتد. بیش از ۹۰ درصد موارد عفونت بدون علامت بوده یا علائم خفیف دارد و کمتر از یک درصد موارد بیماری علائم فلجی را نشان میدهند. ۵ تا ۱۰ درصد موارد فلجی، به دلیل درگیری عضلات تنفسی فوت میشوند.
انتقال این بیماری از طریق تماس مستقیم (ترشحات تنفسی و مدفوع) است و پس از طی دوره کمون (به طور متوسط ۱۴-۷ روز )، علائمی همچون تب، سردرد، خستگی، استفراغ و یبوست ظاهر میشود. در صورت تبدیل به فاز شدید بیماری، درد شدید عضلانی، سفتی گردن با یا بدون فلج شل به آن اضافه میشود. عواملی نظیر نقص ایمنی، حاملگی، تزریقات داخل عضلانی، لوزهبرداری ، فعالیت عضلانی شدید و تروما در فازپرودرومال بیماری میتواند در ابتلا به فرم فلجی موثر باشد. تا زمانی که ویروس دفع میشود احتمال سرایت بیماری وجود دارد. بیماری تا ۴ الی ۸ هفته قابلیت انتقال دارد ولی حداکثر انتقال عفونت، بلافاصله قبل از فلج تا یک تا دو هفته پس از آن است.
ویروس فلج اطفال معمولا کودکان زیر ۵ سال را تحت تاثیر قرار میدهد و اغلب از طریق ویروسهای دهانی یا مدفوع و همچنین از طریق مواد غذایی و آب آلوده منتقل میشود. این ویروس به سرعت در روده گسترش پیدا کرده و به سیستم اعصاب حمله میکند و در عرض چند ساعت منجر به فلج و معلولیت میشود. تب، خستگی، سردرد، استفراغ، سفتی گردن و بدن درد از مهمترین علایم این بیماری هستند. هیچ درمانی برای این عارضه وجود ندارد و فقط میتوان با واکسن از وقوع آن پیشگیری کرد.
ویروس فلج اطفال دارای سه گونه تهاجمی (نوع ۱، نوع ۲ و نوع ۳) است. ویروس نوع ۲ (WPV 2) در سال ۱۹۹۹ میلادی ریشه کن شد. همچنین یک کمیسیون مستقل از متخصصان به این نتیجه رسیدند که ویروس از نوع 3 (WPV 3) در سراسر جهان ریشه کن شده است و هیچ موردی از این نوع ویروس از سال ۲۰۱۲ میلادی تاکنون گزارش نشده است. سه گونه ویروس فلج اطفال از نظر علائم کاملا مشابه هستند؛ ولی تفاوتهای ژنتیکی و ویرولوژیکی بین آنان باعث میشود به طور جداگانه ریشهکن شوند.
در حال حاضر بیماری فلج اطفال در ۱۶ کشور جهان شیوع دارد و پاندمی کووید ۱۹ موجب توقف عملیات واکسیناسیون در برخی از این کشورها شده است. این در حالی است که مدیر برنامه منطقهای سامان جهانی بهداشت در آفریقا اعلام کرده است که نوع جدیدی از واکسن فلج اطفال تولید شده است که در برابر جهشهای ژنتیکی ویروس ضعیف شده مقاوم است.
موضوع روز جهانی فلج اطفال در سال 2024 از سوی سازمان جهانی بهداشت "ماموریت جهانی برای رسیدن به هر کودک" اعلام شده است.