اغلب ما گمان میکنیم که پشهها خطری برای انسان ندارند و قادر نیستند تا یک انسان بالغ را از پا در بیاورند. غافل از اینکه گونههایی از این حشرات، سالیانه در سراسر جهان باعث مرگ شمار زیادی از انسانها میشوند.
به گزارش پایگاه روابط عمومی بهداشت و درمان صنعت نفت گچساران؛ آنوفل، نوعی پشه است که باعث بروز بیماری مالاریا در انسان میشود. هنگامی که این پشه انسان را نیش میزند، انگل پلاسمودیوم وارد خون شده و از طریق جریان خون به کبد منتقل و در آنجا بالغ میشود. بعد از گذشت چند روز، انگلهای بالغ مجددا وارد جریان خون میشوند و شروع به آلوده کردن گلبولهای قرمز میکنند. گلبولهای قرمزی که از انگل مالاریا پر شدهاند، آمادهی انفجار و متلاشی شدن هستند.
زمانی که این گلبولها متلاشی میشوند، تکثیر انگل پایان نمیپذیرد و پلاسمودیوم مجدداً در خون حرکت کرده و به سایر گلبولهای قرمز حمله میکند. هنگامی که این انگل داخل یک گلبول قرمز است، هر انگل به ۳۶ انگل ماده تکثیر میشود و پس از پر کردن گلبول قرمز و متلاشی شدن آن مجدداً وارد گلبول دیگری میشود.
طی ۴۸ الی ۷۲ ساعت، انگلهای موجود در خون تکثیر شده و چند برابر میشوند. در نتیجه علائمی مانند تب، لرز و تعریق شدید در بدن رخ میدهد که نشان دهندهی بروز بیماری مالاریا است.
مالاریا، یک بیماری خطرناک و تهدیدکنندهی جان انسانها است که هر ساله حدود ۲۱۰ میلیون نفر را درگیر کرده و سبب مرگ ۴۴۰ هزار انسان میشود.
انواع مختلفی از انگل مالاریا وجود دارد که برخی بیماری خفیف و برخی بیماری بسیار شدید ایجاد میکنند.
چهار نوع مالاریا شناخته شده است. شامل: ویواکس، فالسیپاروم، مالاریه، اواله که علایم اولیه در آنها تا حدود زیادی شبیه میباشد.
نشانههای بیماری مالاریا
مالاریا عامل بسیار شایع تب در کشورهای گرمسیری است، شروع بیماری با خستگی، ضعف، سردرد، درد بدن و تب همراه است که دقیقا شبیه بیماری های ویروسی معمولی مثل سرماخوردگی است.
تبهای شدید و دورهای که در برخی موارد به بالای 40 درجه میرسد، قبل از شروع درمان در بیماران وجود دارد، به طوری که بیمار هر سه روز یک بار دچار تب شدید و لرز میشود که چند ساعت ادامه دارد و سپس بهبودی پیدا میکند؛ این افزایش درجه حرارت در واقع یک مکانیسم دفاعی برای از بین بردن انگل مالاریاست، زیرا در دمای زیاد انگل ها کشته میشوند.
لازم به ذکر است این علایم مشابه بسیاری از بیماریهای دیگر میباشد؛ لذا جهت تشخیص به موقع ضروری است از سابقه حضور در مناطق مالاریاخیز به پزشک هشدار داده شود.
بزرگی غیرطبیعی احشا (طحال و کبد)، کمخونی شدید، تشنج و انقباض عضلات، مالاریای مغزی، بیماری کلیوی، بب پیشاب سیاه، دیسانتری مالاریایی، افت قند خون، ادم ریوی، DIC و نهایتا مرگ از علایم مالاریای شدید بوده در نوع فالسیپاروم شایع است.
دو مشکل اساسی در بیماری مالاریا وجود دارد؛ یکی ایجاد کم خونی شدید به دلیل استفاده انگل از هموگلوبین خون و دومی تبهای دوره ای است که گاهی حرارت بدن تا بالای 40 درجه میرسد و بدن بیمار را عملا از کار میاندازد.
درمان مالاریا
درمان با استفاده از داروهایی از قبیل کینین، کلروکین، پریماکین، آرتسونیت، فانسیدار و کوارتم امکانپذیر است، مشروط بر آنکه بیمار به موقع مراجعه کند و به موقع تشخیص داده شود.
روشهای پیشگیری از ابتلا به مالاریا
1. مبارزه با انگل بیماری: که از طریق درمان به موقع افراد بیمار میسر میشود؛ لذا لازم است افرادی که به مناطق دارای انتقال بیماری مسافرت میکنند در صورت مشاهده یکی از علایم بیماری بلافاصله به پزشک مراجعه و پزشک خود را از سابقه سفر مطلع کنند.
2. مبارزه با ناقل(پشه): مبارزه با پشه بسیار مشکل بوده، ولی بهترین و نتیجه بخش ترین راهها میباشد.
الف) بهسازی محیط از قبیل: خشکاندن چالههای آب و مناطق مرطوب داخل و اطراف منزل و تعمیر لولههای آب، حذف مکانهای استراحت پشهها و بهسازی درز و ترکهای دیوارهای منازل، پاکیزه نگهداشتن محیط و دفع بهداشتی زبالهها
ب) استفاده از پشهبند آغشته به سم در طول سفربه مناطق مالاریاخیز، ترک مناطق باز و دارای وفور بالای پشه یا حتی الامکان پوشیدن لباسهای پوشیده،
مراقبت بیماری مالاریا دارای چهار مرحله کنترل، پیش حذف، حذف و پیشگیری از بازگشت مجدد بیماری میباشد.
گفتنی است به دلیل اهمیت ویژه مالاریا سوم تا نهم مردادماه هفته ملی حذف مالاریا در مناطق مستعد نامگذاری شده است.